Zarys systemu Solvency II


Nadzór nad rynkiem ubezpieczeniowym

Na firmy ubezpieczeniowe nałożone jest wiele wymogów zapewniających bezpieczeństwo działalności ubezpieczeniowej.

Działalność ubezpieczeniowa ze względu na swoje społeczne i gospodarcze znaczenie została poddana nadzorowi wyspecjalizowanego organu administracji państwowej.

Wymogi wypłacalności

Wypłacalność to zdolność firmy do spłaty zobowiązań w terminie.
Jest podstawowym kryterium oceny kondycji finansowej zakładu ubezpieczeń.

Jeden z podstawowych wymogów działalności ubezpieczeniowej dotyczy marginesu wypłacalności. Margines wypłacalności jest to określona przepisami prawa wielkość środków własnych ubezpieczyciela, która ma na celu zapewnienie wypłacalności i nie może być niższa od minimalnej wysokości kapitału gwarancyjnego.

Wymogi dotyczące marginesu wypłacalności dla ubezpieczycieli zostały wprowadzone w 1973 roku.

Wraz z rozwojem rynku ubezpieczeniowego, pojawieniem się nowych produktów oraz ryzyk istniejące wymogi przestały w pełni odzwierciedlać wszystkie ryzyka, na które były narażone firmy ubezpieczeniowe. Dotyczyło to głównie ryzyk finansowych – np. ryzyka zmiany stóp procentowych.

Pomimo spełniania istniejących wymogów wypłacalności przez firmy ubezpieczeniowe, kondycja finansowa tych firm pogarszała się. Obowiązujące wymogi wypłacalności nie spełniały już oczekiwań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa działalności ubezpieczeniowej. Nie bez znaczenia był również fakt coraz większego skupienia działalności ubezpieczeniowej wokół międzynarodowych grup kapitałowych.

Pierwszym krokiem w kierunku poprawienia systemu badania wypłacalności było wprowadzenie Solvency I.

W prawie polskim Solvency I zwiększyło wysokość minimalnego kapitału gwarancyjnego dla spółek akcyjnych z grupy I (ubezpieczenia na życie) z 800 tys. euro do 3 mln euro, dla działu II (ubezpieczenia majątkowe) grup 1-9 oraz 16-18 z 300 tys. euro i 200 tys. euro do 2 mln euro. Wprowadzono również coroczną indeksację minimalnego kapitału gwarancyjnego.

Zmieniająca się rzeczywistość finansowa i gospodarcza wymusiła debatę nad zmianami w nowym systemie wypłacalności zakładów ubezpieczeń.
Wykonano szereg analiz ryzyk działalności ubezpieczeniowej, analiz bankructw, analiz istniejących modeli wypłacalności wdrożonych w innych krajach. Wynikiem tych działań miało być powstanie nowego systemu badania wypłacalności Solvency II. Został on zapoczątkowany w 2001 roku przez Komisje Europejską w ramach Komitetu Europejskiego.

U podstaw dyskusji nad koniecznością wprowadzenia Solvency II leży szereg niedoskonałości w istniejących regulacjach dotyczących wypłacalności. Spośród nich należy tu chociażby wymienić metody bazujące na składce, które nie uwzględniają istotnych ryzyk; brak uwzględnienia kompletnych form transferu ryzyka, brak uwzględnienia zależności pomiędzy aktywami i pasywami oraz zakresem prowadzonej działalności.

Nowo powstający system Solvency II ma być uniwersalny i ma objąć wszystkie firmy ubezpieczeniowe prowadzące działalność na terenie UE.

Jest on wzorowany na Bazylei II, która określa zasady wypłacalności dla banków.

Ryzyko

Nowy system oceny wypłacalności zgodny z Solvency II ma być dopasowany do rzeczywistych ryzyk, na jakie narażone są firmy ubezpieczeniowe. W przypadku instytucji ubezpieczeniowych potencjalne ryzyka są specyficzne dla typów zawieranych umów ubezpieczenia w zakresie ubezpieczeń na życie lub ubezpieczeń majątkowych.

Umiejętność skutecznej identyfikacji, oceny i monitorowania ryzyk może uchronić przed znacznymi stratami.

Kluczową rolę odgrywają tu przyjęte metodologie zarządzania ryzykiem, służące eliminacji ich negatywnego wpływu na wyniki finansowe.

Ryzyka, na które jest narażony ubezpieczyciel, można podzielić na:

  1. Ryzyka aktuarialne – związane z przyszłymi wynikami technicznymi zależnymi od czynników losowych: częstości, intensywności szkód, kosztów operacyjnych, zmian w składzie portfela, wypowiedzeń bądź konwersji umów ubezpieczenia.
  2. Ryzyka finansowe – ryzyka, na które narażona jest każda instytucja finansowa, np. bank. Do tej grupy zaliczają się ryzyka takie, jak: ryzyko zmian stopy procentowej, ryzyko kredytowe, ryzyko rynkowe, ryzyko walutowe.

Opracowany system ma na celu harmonizację założeń dotyczących rachunkowości ubezpieczycieli, obliczania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz zasad dokonywania inwestycji.

Co nowego wnosi Solvency II?

Nadzór ubezpieczeniowy ma skupić większą uwagę na kontroli sposobów zarządzania ryzykiem przez firmy ubezpieczeniowe, jak również na poprawności przyjętych w tym zakresie założeń.

Idea Solvency II polega na ściślejszym uzależnieniu wysokości kapitału od wielkości ryzyka podejmowanego przed firmy ubezpieczeniowe.

Ujednolicone mają zostać sposoby raportowania firm ubezpieczeniowych w różnych krajach.

Solvency II ma mieć o wiele większy zakres od Solvency I, ma uwzględnić, bowiem wpływ nowych tendencji z zakresu metodologii zarządzania ryzykiem w ubezpieczeniach, szeroko pojętej inżynierii finansowej oraz standardów sprawozdawczości zgodnych z wymogami IASB (International Accounting Standard Board).  Najważniejszymi zamierzeniami projektu jest znalezienie wymogu marginesu wypłacalności oraz osiągnięcie większej synchronizacji w ustalaniu poziomu rezerw technicznych.